Voorlopige conclusies Open Polders n.a.v. het Alterra-rapport

Na de presentatie van het Alterra-rapport heeft Open Polders enkele voorlopige conclusies geformuleerd.

Voorlopig, omdat ook voor ons de definitieve versie nieuw is. Via de Begeleidingscommissie hebben wij wel de totstandkoming van dit rapport mogen meemaken en de discussies die over de vele onderwerpen gevoerd zijn. Wij, en met ons vele burgers, zijn geen ecologen en ons ontbrak de kennis om te kunnen beoordelen op welke wijze de aangewezen natuurwaarden in de EilandspolderOost beschermd zouden moeten worden. Dank zij Wageningen weten wij nu veel meer over onze verplichtingen aan Natura2000 (de instandhoudingsdelstellingen), en over wat wij in ieder geval in het komende beheerplan moeten terugvinden.

Voorlopig ook, omdat wij het eindrapport graag nader willen bestuderen en bespreken met U, de genodigden van vandaag, en alle andere betrokkenen. En omdat wij openstaan voor iedere  oplossing binnen de aangegeven lijnen. Ik kom daar straks op terug.

Voorlopig tenslotte, omdat wij hopen dat wij de bevindingen van het rapport en deze conclusies terug zullen vinden in het definitieve beheerplan Natura 2000, in samenspraak met U allen.

Volgens Open Polders zijn er  twee soorten conclusies te trekken uit het rapport:

1. Die over het beheer van de Eilandspolder-Oost in zijn geheel, de basisvoorwaarden voor het beheer.  waaraan het beheer in de Eilandspolder-Oost als geheel zal moeten voldoen om in overeenstemming te komen met Natura 2000, en

2. De specifieke voorwaarden,  die nodig zijn om de 'gunstige staat van instandhouding', zoals de wet dat noemt, te bereiken voor de verschillende beschermde soorten .

ad 1. De basisvoorwaarden.

De EilandspolderOost moet als een ecologisch geheel beschouwd worden en ook als zodanig beheerd worden.

• het  waterpeil moet omhoog tot 20 en maximaal 40 cm onder het maaiveld, het waterbeheer moet gericht zijn op zo weinig mogelijk inlaat van gebiedsvreemd water, er moeten geen onderbemalingen meer plaatsvinden
• de doorstroming (connectiviteit) van de grote weteringen moet hersteld worden  (verwijderen van dammen, niet alleen de illegale en zorgvuldig baggeren), ook in verband met het herstel van de historische structuur van het landschap
• de waterkwaliteit moet zorgvuldig bewaakt, ook hier door het tegengaan van vermesting (uitspoeling)
• de ammoniakdepositie moet omlaag door een actief daarop gericht beleid
• vermesting van het land moet worden tegengegaan in verband met het verder inklinken van het veen, en ter wille van het graslandbeheer voor de weidevogels
• tegengaan van verstoringen, en verstoringen ook niet uitlokken door verdere ontsluiting van de polder, met toezicht op de afgesproken regels
• slootkanten- en rietbeheer (gradiënten maken en streven naar oud en nieuw riet, maaisel afvoeren)

ad 2. De specifieke voorwaarden voor de beschermde soorten

Als aan de basisvoorwaarden voldaan wordt zal al heel veel gewonnen zijn, ook voor de beschermde soorten. De bloemenlandjes komen terug, de Noordse Woelmuis krijgt voldoende areaal, de weidevogels krijgen de ruimte, en een natuurlijke ‘plas-dras’, de vissen kunnen zich voortplanten.
Het is niet zinvol en zelfs contra-produktief om te gaan compartimenteren teneinde zo ‘elc wat wils’ te geven. Dat is strijdig met de basisvoorwaarden en lokt uit dat men buiten het compartiment juist onzorgvuldiger met de beschermde soort zal omgaan.
Het rapport geeft voor de verschillende beschermde soorten en habitats  duidelijke aanwijzingen, waarop ik hier verder niet inga. Op twee aspecten wil ik hier nog wel ingaan, omdat die de discussie blijven beheersen: het weidevogelbeleid en het agrarisch gebruik van de polder.

Weidevogels
In het verleden is de exclusieve aandacht voor de (terugkeer van de) weidevogel ten koste gegaan van de andere natuurwaarden. Dit werd in de hand gewerkt door de royale subsidiestromen en eenmalige investeringssubsidies voor infrastructuur. Het overheidsbeleid was gebaseerd op inmiddels achterhaalde noties over weidevogelbeleid (Potstallen, ruwe mest, mozaïekbeheer). Kostbaar en onnodig, weet Open Polders nu. Met de reeds genoemde basisvoorwaarden en handhaving van de maaidata komen we volgens nu experts nu al een heel eind: peil omhoog en graslandbeheer.
Nog één opmerking over de broedende weidevogel.
De instandhoudingsdoelstellingen voor de weidevogels dragen ons slechts op om voor rust- en fourageerplaatsen voor de weidevogels te zorgen, en niet met zoveel woorden om dan ook voor broedplaatsen te zorgen. Wij denken dat het onmogelijk is om het ene te doen en het andere te laten, de twee functies zijn niet te scheiden.  Een nieuwe landelijke weidevogeldoelstelling naast de Europese waar sommigen voor hebben gepleit, is dan ook overbodig en leidt af van de al vastliggende verplichtingen Natura2000-doelen.

Agrarisch gebruik
Wij heten niet voor niets Open Polders. Het voortbestaan van het open veenweidegebied is, ook in onze optiek, onmogelijk zonder agrarische aktiviteiten. Wij willen in de Eilandspolder pleiten voor agrarische aktiviteiten in dienst van de natuur. Eigenlijk ligt dit al jaren wettelijk vast, maar het komt steeds weer in discussie. Laten we hierover dus duidelijk zijn: de basisvoorwaarden die ik boven heb geformuleerd laten weinig ruimte voor agrarisch beheer naar eigen goeddunken. Commerciële exploitatie, grootschalige vee- of schapenhouderij is in de EilandspolderOost niet mogelijk als men de instandhoudingsdoelstellingen serieus wil nemen. Er zit geen 'rek en ruimte' in het bestaande gebruik als dat schadelijk  is voor de beschermde natuurwaarden. Dan is dat gebruik in strijd met de instandhoudingsdoelstellingen, en dus illegaal.
Dat betekent voor ons dat er politieke beslissingen genomen moeten worden over de financiering: het geld moet op tafel komen voor onderhoud en beheer.  Als  Nederland zich committeert aan Natura2000 zal Nederland ook de verantwoordelijkheid op zich moeten nemen voor de uitvoering daarvan. Dat brengt mij op een laatste opmerking: Een goed beheerplan maken is mooi, maar het uitvoeren en vervolgens instandhouden is nog mooier. Wij vragen overheden en beheerders daarom aandacht voor de handhaving en naleving van het beheerplan.

Hoe nu verder?

Dat wij tot nu toe voornamelijk gehoor hebben gekregen via onze gang naar de rechter was geen vrije keuze. De gang naar de rechter is het laatste redmiddel voor degenen die onvoldoende gehoord worden en geen inbreng mogen leveren. Open Polders is een verzameling van betrokken burgers die elkaar van tevoren meestal niet kenden (dank voor nieuwe vriendschappen!) en die verenigd worden door de liefde voor deze prachtige, historische polder. Als wij het achteraf bezien, is de fout reeds ingeslopen bij het eerste begin, toen overheden en belanghebbenden aan tafel gingen om 'topdown' te onderhandelen over de natuurwaarden in de Eilandspolder. Overheden, die gewend waren tot besluiten te komen met grote belangenorganisaties, meest van agrarische signatuur. Degene die dan laat in het besluitvormingsproces mag aantreden, zoals Open Polders, wordt niet meer gehoord en kan zeker geen constructieve bijdrage meer leveren. Wij voelen ons in deze opvatting gesterkt door het recente rapport van de Ombudsman “We gooien het de inspraak in”, waarin  de  de regels van een goed participatieproces worden beschreven. Zijn 10 spelregels kunt U hier vinden:

http://www.openpolders.nl/presentatie-alterra/participatie.html

Wij hopen met ons initiatief voor dit Alterra-rapport een constructieve bijdrage te kunnen leveren aan de besluiten over het beheer van de Eilandspolder. Wij willen het rapport graag verder met U bespreken. Wij wachten Uw reactie, en Uw uitnodigingen met belangstelling af .