In de Eilandspolder-Oost is in het kader van Natura 2000 een strook met veenmosrietland van circa 0,2 hectare aangewezen. Klein maar fijn: want veenmosrietland is een zeldzaam vegetatietype dat in potentie een waardevol leefgebied vormt voor verschillende, soms zeldzame, planten en dieren. Veenmosrietland is dan ook streng beschermd volgens de Habitatrichtlijn van de EU. Het beheer in gebieden met veenmosrietland dient gericht te zijn op de instandhouding van dit vegetatietype.

Veenmosrietland komt voornamelijk voor in laagveengebieden – naar schatting bedraagt het totale areaal in Nederland nog enkele honderden hectaren. De oppervlakte is de laatste decennia door verbossing sterk afgenomen. Bekend zijn de moerasgebieden De Weerribben en De Wieden in Overijssel en in Noord-Holland het Wormer- en Jisperveld. En dus ook een stukje van de Eilandspolder.

Veenmosrietland is een ontwikkelingsstadium van het verlandingsproces. De verlanding begint in open water van sloten, plassen en petgaten. Hier ontstaat eerst trilveen: mosrijke op het water drijvende plantenmatten, ook wel kraggen genoemd. Door verdere verlanding (ophoping van plantenmateriaal) stabiliseert de veenlaag en ontwikkelen zich veenmosrietlanden. Dit vegetatietype wordt gekenmerkt door een gesloten moslaag van met name veenmossoorten (Sphagnum), een varenrijke kruidlaag en een ijle rietlaag. Vooral langs De Gouw en Delft in de Eilandspolder zijn veel van deze landjes in verschillende stadia aanwezig.

Veenmosrietland biedt een goede leefomgeving voor een aantal bijzondere soorten planten en dieren. Het is een goede groeiplaats voor diverse orchideeënsoorten, waaronder de welriekende nachtorchis en veenmosorchis. Maar men vindt er ook kamvaren, ronde zonnedauw, moerasviooltje en blauwe knoop. Bepaalde vormen van veenrietland huisvesten de grote vuurvlinder, een uiterst zeldzame vlinder die leeft van de waterzuring. Ook de grote piraat, een wolfspin, is voor een groot deel afhankelijk van veenmosrietland. Verder voelt de Noordse woelmuis zich thuis in het veenmosrietland, evenals vogelsoorten als de rietgors, grote karekiet en watersnip.

Veenmosrietlanden zijn niet alleen een “vrijplaats” voor een aantal bijzondere planten en dieren, ze zijn ook van cultuurhistorische waarde. Ze zijn als het ware het uithangbord van de verveningsgeschiedenis van ons land. Ze laten het oude patroon zien van uitgebaggerde pet- of trekgaten, legakkers, plassen en putten. Een goed, gedegen beheer is nodig voor het behoud van veenmosrietland. Zo niet dan verdwijnt dit vegetatietype, bijvoorbeeld door verdroging of verbossing (opslag van wilg of els). Een absolute voorwaarde voor de instandhouding van veenmosrietland is een adequaat maairegime (handmatig maaien en afvoeren van maaisel).

In het Wormer- en Jisperveld (Natuurmonumenten) heeft men goede ervaring met de inschakeling van vrijwilligers voor beheerwerkzaamheden in ‘de veentjes’ de Stichting De Poelboerderij. Open Polders, die zich o.a. inzet voor het behoud van veenmosrietland in de Eilandspolder, heeft goede contacten met Stichting De Poelboerderij. Inmiddels laat Staatsbosbeheer door een kleine groep vrijwilligers af en toe onderhoud plegen in de Eilandspolder-Oost, voornamelijk op stroken langs Delft en Hoofdenwerk.

Beheerplan en veenmosrietlanden

Tijdens informatiebijeenkomsten over een concept-beheerplan Eilandspolder van bureau Tauw is nog wel eens schamper gedaan over ‘die paar veenmosrietlandjes’. Ze zouden de agrarische bedrijven in het gebied ‘op slot’ gooien. Open Polders wil met bovenstaande beknopte schets over veenmosrietland aangeven dat deze habitat een unieke schakel is in een groot ecologisch geheel als de Eilandspolder-Oost. Het gaat om 800 ha natuur, waarvan 0,2 ha supernatuur! Met deze kostbare natuur moet uiterst voorzichtig worden omgegaan. Vandaar dat de Stichting zich verzet tegen onder meer:

• uitrijden van met name drijfmest;
• bebouwing;
• (te) intensief beweiden;
• uitbreiding van veestapels, etc.;

Zie ook onze eigen Gebiedsvisie op onze website.

Donateurs die zich willen verdiepen in het fenomeen veenmosrietland verwijzen wij graag naar het rapport van de Stichting Poelboerderij: Veenmosrijke rietlanden en brakke zomen in het Wormer- en Jisperveld – Ecologie, beheer en monitoring.